Düz bağırsaq xərcəngi

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, əlaqə nömrəsi 0504063853

Kamran Beydullayev
Dr. Kamran Beydullayev

Düz bağırsaq şişlərinin digər yoğun bağırsaq şişləri ilə çoxlu ümumi ortaq nöqtələri olduğundan onları adətən bir yerdə kolorektal şişlər adlandırırlar. Düz bağırsaq yoğun bağırsağın təqribən 15 sm uzunluqda olan son hissəsidir. Yoğun bağırsağın digər hissələrinin şişləri ilə xarakter etibari ilə böyük bir fərq olmasa da müalicə taktikasında və proqnozlarda əhəmiyyətli fərqlər var. Düz bağırsaq çanaqda dar bir sahədə yerləşdiyindən onun əməliyyatı daha çətin və mürəkkəbdir. Əvvəllər radikal əməliyyatlara cəhd olunmasına baxmayaraq uzun dönəm üçün nəticələr çox pis idi. Son 30 ildə müalicə prinsiplərinin və texnikasının dəyişməsi ilə əlaqədar düz bağırsaq şişlərinin proqnozları əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmışdır.

Düş bağırsaq xərcəngi
Düz bağırsaq şişi

Düz bağırsaq şişlərinin əlamətləri hansılardır? Əvvəlcədən demək istəyirəm ki, düz bağırsağın şişinin əlamətləri kimi təsvir olunanlar təkcə şiş xəstəliyinə xarakter deyil,  digər başqa xəstəliklərdə də ola bilər. Ona görə də bu ələmətlərə rast gəldikdə şiş xəstəliyi var kimi panik olmağa səbəb yoxdur.

  1. Nəcisdə qanın və seliyin olması
  2. Bağırsaq vərdişlərinin dəyişməsi. Məsələn həmişə ishala meyilli adamda qəbizliklərin başlaması, və ya tərsinə.
  3. Qarında ağrılar və ağrılı defekasiya
  4. Bağırsağın tam boşalmaması hissiyatı. Xəstə böyük bayıra çıxdıqdan sonra onda elə bir hissiyat olur ki, onun bağırsaqları tam boşalmadı
  5. Səbəbi izah olunmayan dəmir defisitli anemiya
  6. Səbəbi izah edilməyən çəki itkisi və ümumi zəiflik

Xərcəng xəstəliyi genlərin xəstəliyidir. Hüceyrənin nə zaman bölünəcəyi, nə zaman məhv olacağı haqqında informasiya ginlərdə yazılıb və bu prosesi onlar tənzimləyir. Bu genlər mutasiyaya məruz qaldıqda, yəni dəyişikliyə uğradıqda bu hüceyrələr lazım olmadığı halda bölünməyə davam edərək çoxalırlar və şiş toxumasını əmələ gətirirlər. Hüceyrələrdə mutasiya törədə bilən amillər çoxdurlar. İstənilən fiziki, kimyəvi, bioloji amillər gendə dəyişikliklər yarada bilər.

Kimlərdə düz bağırsaqda xərcəng yaranması riski daha çoxdur?

  1. Yaşlı xəstələr. Daha çox 50 yaşdan sonra əmələ gəlir.
  2. İltihabi bağırsaq xəstəlikləri ( Kron xəstəliyi, qeyri spesifik xoralı kolit)
  3. Kolorektal şiş riskini artıraq genetik vəziyyətlər. Məsələn ailəvi adenomatoz polipoz xəstəliyi.
  4. Əgər ailədə kolorektal şiş tarixçəsi varsa
  5. Əgər əvvəllər bağırsaqda polip və şiş olubsa bu da risk faktor sayılır.
  6. Alkoqol və siqaret çəkən adamlarda daha çox rast gəlinir
  7. Az bitki mənşəli və daha çox qırmızı ət yeyən adamlarda risk daha yüksəkdir.
  8. Şəkərli diabet və piylənmə xəstəliyi riskləri artırır.
Düz bağırsaq xərcəngi
Kolonskopla müayinə

Kolorektal şişləri vaxtında aşkar etmək onlardan xilas olmaq şansını çox çox yüksəldir. Bu səbəbdən də 50 yaşdan yuxarı şəxslərə skrininq məqsədi ilə vaxtaşırı kolonskop müayinəsindən keçmək məsləhət görülür.

Kmaran Beydullayev
Dr. Kamran Beydullayev

Bunlar da maraqlı ola bilər.

 

Lipoma və Liposarkoma

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, əlaqə nömrəsi 0504063853

Kamran Beydullayev
Dr. Kamran Beydullayev

Lipoma və liposarkoma arasında fərq nədir?

Lipoma və liposarkoma hər ikisi piy toxumalarından inkişaf edən şiş xəstəliyidir. Lakin lipoma xoşxassəli bir şişdir, liposarkoma isə bədxassəli törəmədir. Hər ikisi cərrahi yolla çıxarıla bilər.  Lipoma həyati təhlükəli bir xəstəlik deyil, amma bir çox hallarda lipomalar kosmetik və ya digər səbəblərdən çıxarılır.

Lipoma çoxsaylı piy hüceyrələri yığınıdır və bədənin hər yerində dərialtı nahiyələrdə ola bilər. Əllədikdə yumşaq və elastik konsistensiyalı ola bilər. Bədxassəli şişlərdən fərqli olaraq onlar çox yavaş sürətlə böyüyürlər və ya olduqları ölçüdə qalırlar. Lipoma üçün ən çox xarakterik olan yerlər boyun, baş, yuxarı ətraf, bud nahiyələridir. Onlar çox vaxt heç bir diskomfort verməsələr də bəzən görünüş baxımından xəstəni narahat edir.

 

Liposarkoma lipomalardan fərqli olaraq adətən dərində yerləşmiş piy toxumalarından inkişaf edir. Bu piy toxumaları bud nahiyəsində və qarında ola bilər. Dərin toxumalardan inkişaf etdikləri üçün onlar aşkar edilənə qədər kifayət qədər iri ölçülərə çatmış olurlar. Liposarkomalar bədxassəlidir. Onlar ətrafdakı toxumaları invaziya edə bilər. Lipomalarda olduğu kimi onların da əsas müalicə metodu cərrahi çıxarılmadır. Liposarkomaların yaranmasına nəyin səbəb olduğu aydın deyil.  Lipomalar heç vaxt liposarkomaya çevrilmirlər. Maqnit rezonans müayinə əməliyyatdan əvvəl liposarkoma diaqnozunun qoyulmasına kömək edə bilər. Liposarkomanın 5 tipi var: yüksək differensiyasiyalı liposarkoma, miksoid, yumru hüceyrəli liposarkoma, pleomorfik liposarkoma və differensiyasiya olunmamış liposarkoma. Birinci iki tip liposarkomalar uyğun cərrahi müdaxilədən sonra çox yaxşı proqnozla fərqlənirlər. Onlar hə də ən çox rast gəlinən liposarkomalardır.

Lipoma
İri həcmli lipomanın çıxarılması.

Liposarkomaların müalicəsi cərrahidir. Hal hazırda əməliyyatdan sonra radioterapiyadan da istifadə edilir. Böyük ölçülü liposarkomalarda əməliyyatdan öncə də şişin ölçüsünün kiçildilməsi məqsədi ilə radioterapiya edilə bilər. Çox az hallarda ətraflarda olan liposarkomalar zamanı amputasiya da edilə bilər. Əvvəllər bundan daha çox istifadə edilirdi. Liposarkomalarda kimyəvi müalicənin rolu aydın deyil.

Mədə xərcəngi zamanı müalicə strategiyası

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, əlaqə nömrəsi 0504063853

Dr. Kamran Beydullayev

Mədə xərcəngi onkoloji səbəbdən ölümə görə dünyada 4 cü yerdə dayanır.  Bu xəstələrin ümumilikdə 5 illik sağ qalma göstəricisi 25% dir. Təbii ki, bu ümumi statistikadır. Xəstəliyin aşkar edilmə mərhələsindən, və müalicə tədbirlərindən asılı olaraq bu statistika dəyişir. Xəstəlik nə qədər erkən mərhələdə aşkar edilərsə onun bu xəstəlikdən xilas olmaq şansı bir o qədər artır.

Mədə xərcənginin müalicəsində cərrahiyə, əməliyyatətrafı kimyəvi terapiyaradioterapiya üsullarından istifadə edilir. Şişin mümkün olan kimi tam kəsilib çıxarılması bu tip xəstələr üçün əsas müalicə üsulu sayılır.

Əgər şiş yalnız selikli qişa ilə məhdudlaşırsa bu zaman endoskopik əməliyyat da mümkündür. Əgər şiş yalnız selikli qişaları əhatə edirsə limfa düyünlərinin bulaşması ehtimalı 5% dir. Əgər bu selikaltı qişaya enə bilibsə o zaman bu göstərici 30% ə qədər artıq. Artıq Yaponiyada 15 ilə yaxındır ki, xəstəliyin ilkin mərhələsində aşkarlanmış xərcəgndə endoskopik rezeksiya üsulu tətbiq edilir, amma nəticələri hələ açıqlanmayıb. Bu üsul tətbiq edildiyi zaman uyğun xəstələrin seçilməsi və müalicənin kifayət qədər hazırlıqlı bir klinikada aparılması vacibdir ki, xəstənin şansları riskə atılmasın.

endoskopik selikli qişa rezeksiyası

Texniki mümkün olduqda mədə xərcənginə görə minimal invaziv əməliyyatlar da aparıla bilər. Laparoskopik əməliyyatlar adətən şişin ilkin mərhələlərində aparılır.

Hal hazırda bu məqsədlə ən çox icra edilən əməliyyat isə subtotal və total qastroektomiya əməliyyatlarıdır. Subtotal dedikdə mədənin ¾ hissəsinin kəsilib çıxarılması nəzərdə tutulur və mədənin distal 1/3 nahiyəsində yerləşən şişlər üçün icra edilir.  D2 limfodisseksiya bu vaxtlara qədər mübahisəli sayılsa da artıq bir neçə tədqiqatlar uzun dönəm üçün bunun çox faydalı olduğunu aşkar ediblər. Bu müalicələrə əməliyyat ətrafı kimyəvi terapiyanın da əlavə olunması müalicəni əhəmiyyətli dərəcədə effekli edir.

Total və subtotal qastroektomiya

Müalicə strategiyası seçilməmişdən əvvəl xəstəlik dərəcələnməlidir və endoskopik, radioloji müayinələrlə xəstəliyin hansı mərhələdə olduğu müəyyən edilməlidir.

Mədə xərcəngi

T1b və T2 mərhələdə olan şişlər üçün ilkin seçim kimi cərrahiyyə əməliyyatı götürülür.  Cərrahi müalicənin əsas səbəbi R0 rezeksiya əldə etməkdir ki, bu da şişin  və onun limfatik drenajlarında olan  regional limfa düyünlərinin tam kəsilib çıxarılması deməkdir. İrəliləmiş şişlər üçün isə ( T3 və daha yuxarı) uzaq metastazlar və peritoneal karsinomatoz olmadığı təqdirdə perioperativ kimyəvi terapiya nəzərdən keçirilməlidir. Uzaq metastazlar olduqda isə palliativ kimyəvi müalicə nəzərdə tutulur.

D1 limfodisseksiya mədə ətrafı limfa düyünlərinin çıxarılmasına deyilir. D2 lifmodisseksiya dedikdə isə pankreasın üstündə olan iri damarların ətrafındakı limfa düyünlərindən bəhs edilir. D3 limfodisseksiya zamanı isə para aortal və retropankreatik limfa düyünləri çıxarılır.

D2 limfodisseksiya

Əməliyyat ətrafı kimyəvi müalicənin faydası dəfələrlə sübut edilib. Bu müalicə xəstənin sağ qalma göstəricisinə müsbət istiqamətdə 5% -ə qədər təsir edir.

İrəliləmiş mədə xərcəngində əməliyyatda R0 sərhədlər almaq vacib şərdir. Bundan ötrü əməliyyat önü kimyəvi müalicə də istifadə edilir. Tədqiqatlar göstərir ki, bu müalicənin də sağ qalma göstəricisinə əhəmiyyətli qatqısı var.

Radikal müalicə mümkün olmadıqda palliativ kimyəvi müalicə istifadə edilə bilər. Xəstənin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasında və ömrünün uzanmasında palliativ kimyəvi müalicənin aydın şəkildə effektli olduğu araşdırmalarda görsənmişdir.

Bunlar da maraqlı ola bilər

 

Mədə xərcəngi müalicə olunurmu?

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, əlaqə nömrəsi  0504063853

Xəstəliyin proqnozu dedikdə nə nəzərdə tutulut?

Xəstəliyin proqnozu dedikdə xərcəng xəstəliyinin və onun müalicəsinin ehtimal olunan nəticəsi nəzərdə tutulur. Bu xəstənin xəstəlikdən xilas olmaq şansını göstərir.

Xəstəliyin və ya müalicənin proqnozu haqqında xəstələr tez tez suallar verirlər. Bəzi xəstələr üçün proqnozlar anlamsız və qarmaqarışıq görsənsə də, bəziləri onun detallarına qədər bilmək istəyir.

Xəstəliyin proqnozu haqqında danışanda həkim proqnoza təsir edə biləcək bir çox detalları nəzərə almalıdır. Proqnoz da mütləq deyil və müalicə müddətində dəyişə bilər. Ümumilikdə heç bir tibb xidməti təminatçısı proqnoz haqqında tam şəkildə təminat verə bilməz. Həkimin söylədikləri yalnız statistik hesablamaların nəticəsidir.

Mədə xərcənginin proqnozu aşağıdakı amillərdən asılıdır.

  • Xərcəngin tipindən və yerləşməsindən
  • Xərcəng xəstəliyinin hansı mərhələdə olmasından
  • Xəstənin ümumi vəziyyətindən
  • Xəstənin hansı müalicə üsulunu qəbul etməsindən
  • Xərcəng xəstəliyinin müalicəyə hansı şəkildə cavab verməsindən

Adətən proqnozlar sağ qalma göstəriciləri ilə ölçülür. Sağ qalma göstəricisi dedikdə xəstələrə diaqnoz qoyulduqdan sonra nə qədər insanın qeyd edilən müddətdən sonra sağ qalmasından söhbət gedir.

Mədə xərcəngi üçün sağ qalma göstəricisi kobud şəkildə hesablansa aşağıdakı kimidir.

  • Əgər mədə xərcəngi erkən mərhələdə aşkarlanıbsa, yəni xəstəlik yalnız mədəni əhatə edirsə xəstənin 5 illik sağ qalma göstəricisi 65% dir.
  • Əgər xəstəlik mədənin ətrafına və limfa düyünlərinə yayılıbsa 5 illik sağqalma göstəricisi 30% dir.
  • Əgər xəstəlik daha uzaqlara digər orqanlara yayılıbsa 5 illik sağqalma göstəricisi 5% dir.
  • Bütün xəstələr üçün təsnifatlaşdırmadan eyni göstərici 30% dir.
Kamran Beydullayev
Mədə xərcəngi

Mədə xərcənginin dərəcələnməsi

Mədə xərcənginin dərəcələnməsini aydınlaşdırdıqdan sonra sağ qalma göstəricisi daha aydın göstərilə bilər.

Birləşmiş Ştatların məlumat bazasının məlumatında mədə xərcəngi üçün 5 illik yaşam göstəricisi

Mərhələ                                                  5 illik sağ qalma göstəricisi

  1. 1A 94%
  2. 1B 88%
  3. 2A 82%
  4. 2B 68%
  5. 3A 54%
  6. 3B                                           36%
  7. 3C 18%

Proqnoz xərcəngin rast gəlinmə nahiyəsindən də asılıdır. Qida borusu və mədə nahiyələrində xərcəngin rast gəlinmə tezliyi aşağıdakı kimidir.

mədə şişi
Qida borusu-mədə xərcəngi

 

Bunlar da maraqlı ola bilər

 

Niyə görə dermoid sist yox, pilonidal sinus deyilməlidir?

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant cərrah, Telefon 0504063853

Dr. Kamran Beydullayev

Zaman zaman pilonidal sinusun anadangəlmə deyil qazanılma olduğunu

,,dermoid kista,,
Büzdümün pilonidal sinusu

düşünənlər və dəstəkləyənlər artmaqdadır. Əvvəllər buna səhv olaraq dermoid sist deyilirdi ki, bu da anadangəlmə bir patalogiya olduğunu bildirirdi. Hal hazırda isə çoxluq hesab edir ki, bunun dermoid sist adlandırılması düzgün deyil və bu pilonidal sinus adlandırılır. Çox nadir hallarda büzdüm nahiyəsində olan bu sinus anadangəlmə ola bilər. Bu zaman sinus postanal dermoid sistlə birləşmiş şəkildə olur. Postanal dermoid sist isə sadə teratomalardan hesab edilir. Pilonidal sinus isə tamamilə başqa patalogiyadır.

Pilonidal sinusun qazanılmış olmasını dəstəkləyən səbəblər aşağıdakılardır.

  • Dərzilərdə barmaqlararası pilonidal sinuslara rast gəlinməsi. Bu professional xəstəlik hesab edilir, klientlərin saç qırıqları dəlləyin barmağının arasında pilonidal sinus yaranmasına səbəb olur. Bəzi hallarda qoltuqda və göbək ətrafında da pilonidal sinuslara rast gəlinir.
  • 80% dən çox xəstədə pilonidal sinusun 20-30 yaş arasında əmələ gəlməsidir ki, bu da anadangəlmə xəstəliklər üçün xarakterik deyil.
  • Pilonidal sinusun divarında demək olar ki, heç vaxt saç köklərinə rast gəlmək olmur.
  • Sinuslarda olan saçlar ölmüş saçlar olur və onların iti tərəfləri həmişə sinusun kor tərəfinə istiqamətlənmiş olur.
  • Xəstəlik daha çox kişilərdə rast gəlinir. Daha çox da tüklü kişilər bu xəstəliyə məruz qalır.
  • Hətta adekvat şəkildə kəsilib çıxarıldıqdan sonra belə xəstəliyin təkrar olunması tez tez rast gəlinir.
,,dermoid sist,,
büzdümün pilonidal sinusu

Hal hazırda hesab edilir ki, pilonidal sinus aşağıdakı proses nəticəsində yaranır. Paltarların sürtünməsi nəticəsində boyundan, kürəkdən və yanlardan qırılmış tüklər postanal çökəklik adlanan yarığda toplanırlar. Çünkü bu nahiyə oturduqda və ayaq üstə olduqda ən aşağı nahiyyə sayılır. Bundan başqa toylet kağızından istifadə etdikdə tüklər nəcislə birlikdə yuxarı daşına bilər. Defekasiyadan sonra su ilə yuyunanlarda pilonidal sinusların az rast gəlinməsi də bunu təsdiqləməyə kömək edir. Sağrıların sürtünməsi nəticəsində tüklər dərini penertasiya edir (deşir) və ya vəzilərin açıq ağızlarından daxil olur. Bəziləri hesab edir ki, dərinin hansısa bir digər səbəbdən zədələnməsi tüklərin oradan dərialtına daxil olmasına səbəb ola bilər. Bu şəkildə sinusun formalaşması sonradan burada yaranan neqativ təzyiq nəticəsində digər tüklərin də ora çəkilməsinə səbəb ola bilər.

Bunlar da maraqlı ola bilər

  1. Pilonidal sinus (yanlış adı dermoid sist)
  2. Xroniki genişlənən hematoma
  3. Yırtıq mütləq əməliyyat olunmalıdırmı?
  4. Laparoskopik Xolesistektomiya nədir?
  5. Yoğun bağırsaq şişlərinin əlamətləri
  6. Yırtıq əməliyyatlarında hansı tordan istifadə edilməlidir?

Xroniki genişlənən hematoma

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, əlaqə 0504063853

Dr. Kamran Beydullayev
Kamran Beydullayev

Giriş

Adətən travmalardan sonra əmələ gələn hematomalar asanlıqla sorularaq yox olurlar. Amma bəzən bu hematomalar ətrafında fibroz psevdokapsullar əmələ gəlir və bu kapsulun içində maye toplaşaraq sist əmələ gətirir. Bu sistik törəmə aylar və bəzən də illər qalaraq yox olmur, əksinə genişlənməkdə və tam da aydın olmayan səbəbdən böyüməyə başlayır. Belə vəziyyətlərdə nəzərdən keçiriləcək və differensiyasiya ediləcək birinci amil bu törəmənin sarkoma ilə differensiyasiya edilməsidir.

Xəstə prezentasiyası

49 yaşında xəstə sol bud nahiyəsində şişkinlikdən və hərəkət zamanı ağrının olmasından şikayətlənir. Dediyinə görə 5 il əvvəl həmin nahiyədə travma alıb. Müayinələrdə bud nahiyəsində hematoma yarandığı söylənilib. Sonralar həmin şişkinlik qalmaqda davam edib. Sona 4 ayda isə tədricən böyüməyə başlayıb və ağrılar əmələ gəlib. Bu səbəbdən də klinikamıza müraciət edib.

Müayinədə ümumi vəziyyəti çox yaxşı, vital əlamətləri normaldır. Sol budun ön səthinin orta üçdə birində 10 sm diametrə yaxın bir şişkinlik görsənir. Şişkinlik bud əzələlərinin yığılma vəziyyətində daha aydın görsənir. Qızartı və yerli hərarət yüksəkliyi yoxdur. Palpasiyada ağrısızdır. Elastik konsistensiyalı, mobil şişkinlik dəriyə yapışmamışdır.

Laborator göstəricilər dəyişikliksizdir. Bud nahiyəsinin MRT müayinəsi bu nahiyədə olan sistik törəməni orqanizə olmuş hematoma kimi təsvir edir. Sarkomaya şübhəli bir şey görmür. Sistin aspirasiya mayesinin histoloji müayinəsi də sadəcə qan hüceyrələri göründüyünü qeyd edir.

Xəstəyə ,, Xroniki genişlənən hematoma,, diaqnozu qoyuldu və spinal anesteziya altında bud nahiyəsinin kistik törəməsinin kəsilib çıxarılması əməliyyatı icra edildi.

Bud nahiyəsinin travmadan sonrakı sisti
Bud nahiyəsinin xroniki genişlənən hematomasının çıxarılması əməliyyatı

Diskusiya

Xroniki genişlənən hematoma dedikdə travmadan ən azı 1 ay sonra belə hələ yox olmayan və böyüməkdə davam edən hematoma nəzərdə tutulur.  Bunun patogenezi hələ tam aydın olmasa da hesab edilir ki, qan və onun parçalanma məhsulları iltihab törədir və damarların keçiriciliyini artırır, eləcə də neoangiogenez prosesini sürətləndirir. Yeni yaranmış damarlardan axan qan qranulyasiya toxumasının formalaşmasına səbəb olur və hematomanın tədricən böyüməsinə səbəb olur. Hematomanın osmotikliyinin dəyişməsi də onun genişlənməsinə səbəb olan faktorlardan biri ola bilər.

Ən dəqiq diaqnozu kəsilib çıxarılmış törəmənin histoloji müayinəsi göstərir. Törəmə kəsilib çıxarıla bilmədikdə isə çox qiymətli məlumatı maqnit rezonans müayinəsi verə bilər.

Xroniki genişlənən hematomaların MRT ilə diaqnoz qoyulması çox asan olsa da yumşaq toxuma sarkoması ilə qarışdırma ehtimalı da vardır. Ona görə də MRT nin cavabı diqqətlə araşdırılmalı, sarkoma üçün xarakterik olan əlamətləri nəzərdən qaçırmamağa çalışılmalıdır. MRT dan başqa kliniki tarixçə də diaqnoz qoymağa kömək edə bilər. Məsələn travma hekayəsi hematomaya və ya törəmənin çox sürətlə böyüməsi  sarkomay işarə ola bilər. Xroniki genişlənən hematoma nəhayətdə neoplastik törəməyə də çevrilə bilər.

Cərrahiyə birinci seçim müalicə üsuludur. Əgər xroniki genişlənən hematomanın fibroz kapsulu tam çıxarılmasa onun təkrar əmələ gəlmək şansı yüksəkdir.

Nəticə:   Xroniki genişlənən hematomalar klinikasına görə yumşaq toxuma sarkomalarına bənzəyir, və müayinələr zamanı mütləq differensiyasiya olunmalıdır. Histoloji müayinə çox qiymətlidir.

Bunlar da maraqlı ola bilər.

 

 

Pilonidal sinus (Yanlış adı ,,dermoid sist..)

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah,      tel: 0504063853

Op. Dr. Kamran Beydullayev
Op. Dr. Kamran Beydullayev

Büzdüm nahiyəsinin Pilonidal sinusu

Pilonidal sinus sarğı nahiyəsində, büzdümdə orta xətdə kiçik dəlikləri olan tuneldir.  Pilonidal sinuslar büzdümdən başqa çox az hallarda barmaqların arasında (dəlləklərdə) və göbək nahiyəsində də əmələ gələ bilər. Bu sinuslar kəskin iltihab törədərək abseslər yarada bilər.

Kəskinləşdikdə, yəni abses əmələ gətirdikdə pilonidal sinuslar qızartı, şişkinlik, ağrı, hərarətlə özünü göstərir. Xroniki vəziyyətində isə bu sinusların xaricə açılan dəliklərindən az az irinli və pis iyli ifrazatın gəlməzi müşahidə edilir.

,,dermoid sist,,
büzdümün pilonidal sinusu

Pilonidal sinus necə yaranır?

Büzdüm nahiyəsi bədənin ən aşağı hissəsidir. Həm də çökəklikdə olması bədəndə tökülən tüklərin bu nahiyəyə yığılmasına səbəb olur. Bu tüklər sürtünmədən nəhayətdə bu nahiyənin dərisini zədələyib iltihab törədir və pilonidal sinus yaranması prosesi başlayır. Uzun müddət oturaq vəziyyət, dar paltar, sürtünmə, şəxsi gigiyena, piylənmə, həddən çox tüklü olmaq, büzdüm nahiyəsinə zədələr pilonidal sinusun yaranmasını şərtləndirə bilər.

,,dermoid kista,,
Büzdümün pilonidal sinusu

Necə diaqnoz qoyulur?

Pilonidal sinusa xəstənin şikayətləri və fiziki müayinələr əsasənda diaqnoz qoyulur.

Necə müalicə olunur?

Abses formalaşmamış iltiblaşmış pilonidal sinuslarda antibiotiklər təyin edilə bilər.

Abses formalaşdıqda və yaxud pilonidal sinusdan birdəfəlik qurtulmaq üçün cərrahi müalicə tətbiq olunmalıdır.

Absesin kəsilib boşaldılması kəskin iltihab zamanı istifadə edilən müalicə üsuludur. Amma bu adətən pilonidal sinusdan birdəfəlik qurtulmağa səbəb olmur. Sinus yenə də qalır gələcəkdə yenə də xəstəni narahat edir.

Sinusun kəsilib çıxarılması radikal müalicə üsuludur. Sinusdan birdəfəlik azad olmağı təmin edir. Bu zaman pilonidal sinus ətraf toxumalarla bir yerdə kəsilib çıxarılır. Kəsilib çıxarılma nəticəsində yaranan defekt ya öz özünə sağalması üçün açıq buraxıla bilər, ya da tikişlərlə bağlana bilər. Bu üsulların hər birinin üstün və çatışmayan cəhətləri var.

,,dermoid kistanın,, əməliyyatı
Büzdümün pilonidal sinusunun kəsilib çıxarılması

Bunlar da maraqlı ola bilər

 

Axalaziya

Dr. Salmanova Nurcahan, Cərrahiyə və Orqan Transplantasiya şöbəsi, Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası

Dr. Salmanova Nurcahan
Dr. Salmanova Nurcahan

 

Axalaziya nədir? Hansı orqan zədələnir?

Qida borusu adından göründüyü kimi ağızda çeynənmiş və tüpürcəklə isladılmış qidaların mədəyə ötürülməsini təmin edən, öz əzələ təbəqəsi olan boru şəklində bir orqandır. Adi halda udma ilə əmələ gələn yığılma dalğaları loxmanı qida borusundan mədəyə ötürür. Bu proseslə eyni zamanda aşağı sfinkterdə boşalma olur və loxma mədəyə keçir.

Aşağı sfinkter sakit halda davamlı yığılmış bir əzələvi hissədir, qida borusunun mədəyə keçən hissəsini təşkil edir.( Burada anatomik bir sfinkter yoxdur. Yəni bu nahiyədə əzələ qalınlaşması yoxdur. Biz sadəcə burada olan əzələ hissəsinin tonusunun bir qədər yüksək olmasına sfinkter deyirik. Başqa sözlə buna funksional sfinkter deyilə bilər.) Bu mexanizmin pozulması: yəni, sakit halda aşağı sfinkterin boşalması “Qastroezofaqeal reflüks”, udma əsnasında boşala bilməməsi isə “Axalaziya” kimi ifadə olunur. Yəni, axalaziya, qida borusunda hərəkət pozğunluğudur.

Adi halda udma əsnasında boşalan aşağı sfinkter bu zaman, tamamən  boşala bilmir, bir müddət sonra sfinkterdən yuxarıdakı hissə genişlənməyə başlayır, hətta udma aktı zamanı qida borusundakı yığılmaların tamamən dayanmasına gətirib çıxarır.

Axalaziya
Axalaziya

Axalaziya nədən yaranır?
Axalaziyadakı təməl pozğunluq aşağı sfinkter səviyyəsində mövcud olan saya əzələ liflərinin sinir təchizatını təmin edən sinir liflərində olur.Xəstəlik irəlilədikcə zədələnən sinir sayı və çeşidi artır.Bu sistemdəki sinirlərin zədələnməsi və ölməsinin səbəbi bilinən və bilinməyən (idiopatik) olaraq qruplaşdırıla bilər. 1% təşkil edən araşdırmalarda qalıcı səbəblərə rast gəlinir.Həmin səbəblər ehtimal olunur ki, xarici mühit faktorları, keçirilmiş infeksiyalar və autoimmun xəstəliklərdir.Bunlara virus xəstəlikləri, Şəkərli diabet, Sklerodermiya, Çaqas xəstəliyi, Mədə xərçəngi bariz nümunə ola bilər.Xəstələrin böyük qismində isə, təəssüf ki, təməl səbəb tapılmır.

 

Axalaziyaya rast gəlmə tezliyi
Hər il 100.000 nəfərdən birinə bu diaqnoz qoyulur.Xəstəlik nadir rast gələn və əlamətləri gec formalaşan olduğu üçün diaqnounz qoyulması çətindir və gecikə bilir. 20-30 yaşlarında başlayan xəstəlik yavaş-yavaş artan şikayətlərlə özünü göstərir. Qadınlarda nisbətən çox rast gəlinir.Axalaziyalı xəstələrin əksəriyyəti 30-60 yaşlarında olub, ən böyük qrup 40 yaş civarındadır, lakin hər yaşda rastlana bilər.

 

Xəstəlik xroniki və irəliləyən xarakterlidir.Xəstələrin kliniki vəziyyəti və əlamətlərin ağırlığı xəstəliyin müddətinə bağlıdır.Əlamətlərin başlamasından diaqnoz qoyulana qədərki müddət ortalama 2-3 il çəkir.

 

Əlamətləri:

  1. Disfaqiya- udmanın çətinləşməsi: Ən çox rast gələn və öndə gələn simptomdur. Normalda qida loxmasını udarkən 6-10 saniyədə mədəyə ötürülür, bu xəstələr qidanın çox çətinliklə keçdiyini və sinənin ortasında sıxılıb qaldığını bildirirlər.Xəstəik irəlilədikcə həm qatı, həm də duru qidalara qarşı udma çətinləşir. Duru qidalara və mayelərə qarşı yaranan bu simptom (paradoksal disfagiya) axalaziyanın ən vacib ayırdedici klinik xüsusiyyətidir.Erkən dövrdə alma, banan, ət, təzə bişmiş çörək, bəzən də soyuq içkilər əlamətləri provakasiya edir.Xəstələr bir müddət sonra udabilmək üçün başı geriyə atıb çiyinlərini gərir və qazlı sulardan istifadə edir, qida qəbulunun sürətini azaldırlar. Disfaqiya bəzən müəyyən səviyyədə qalır, bəzən isə ciddi qidalanma pozuntuları və çəki itirilməsinə yol açacaq şəkildə irəliləyir.
  2. Gəyirmənin çətinləşməsi

3.Həzm olunmamış qidaların ağıza qayıtması (requrgitasiya) və ürəkbulanma (xəstələrin yarısında mövcuddur)

4.Öskürək: Xüsusilə düz pozisiyada yatarkən qidaların nəfəs borusuna qaçması ilə ağciyər infeksiyalarına səbəb ola bilir.

5.Döş sümüyünün arxasında yanğı, doluluq və basqı hissi görülə bilir.

6.Çəki itirilməsi: Xəstələrin bir çoxu irəli dövrlərdə çəki itirir.Bu xəstəliyin şiddətinin aydın göstəricisidir.Qida borusunun çox genişlənmədiyi erkən dövrlərdə ağrı, requrgitasiya və qidadan qaçma səbəbi ilə artıq çəki itirilməsi rast gəlinir.

7.Qlobus-boğazda doluluq hissi və hıçqırıq axalaziyada görünən digər simptomlardandır.

8.İrəliləmiş dövrdə qida borusunda xoralar, deşilmələr və ya tənəffüsə bağlı xroniki ağciyər problemləri görülə bilər.

Ağırlaşmaları:

Axalaziyalı xəstələr cəmiyyət içində qida qəbulunu bir kompleksə çevirirlər.Xəstəliyin uzun çəkməsi, xarakterin dəyişməsi, utanma və depressiyaya gətirib çıxara bilər.Bu şəxslərdə sıx sıx ağciyər ağırlaşmlaları, aspirasiya və pnevmoniya yarana bilər. Axalaziyanın ən sıx rast gəlinən ağırlaşması ezofagitdir. Bununla əlaqədar qanaxma və anemiya inkişaf edə bilər.Uzun çəkən axalaziyada, xüsusilə qidaların yaratdığı qıcıqlanma və ezofagit nəticəsində bədxassəli transformasiya riski artır. Axalaziyada görünən ağırlaşmalar arasında  traksion divertikulun inkişafı, öz-özünə qida borusu cırılması, aritmiya, pnevmoniya, ağciyər fibrozu, absesi, atelektaz və bronxektaziya xəstəlikləri mövcuddur.Uzun çəkən xəstəlik 2-7% hallarda bədxassəli ağırlaşır.Xüsusilə uzun müddət müalicəsiz qalmış xəstələrdə risk yüksəkdir.

Axalaziya diaqnozu necə qoyulur?

Axalaziya əlamətləri ümumilikdə yüngül başlayır və yavaş irəliləyir. Buna görə simptomların başlamasından diaqnoz qoyulana qədər uzun müddət keçir. Bu gecikmə simptomların atipik olması ilə yanaşı, bunların ümumilikdə həkimlər tərəfindən səhv açıqlanır və qeyri-adekvat müalicə olunur.Oxşar şikayətlərə görə xəstələrə QERX (Qastroezofageal refluks xəstəliyi), diafraqmal yırtıq və psixosomatik xəstəlik diaqnozu qoyulur. Erkən dövrdə çəkilən rentgen filmlərində qida borusunun genişlənməmiş olması da ən çox yanıldan faktorlardandır.Axalaziya diaqnostikasında tək başına yetərli və dəqiq bir üsul yoxdur. Axalaziyanın diaqnoz və differensial diaqnozu üçün sıra ilə radioloji, endoskopik və manometrik dəyərləndirilmə aparılmalıdır.

Radioloji:  kontrast maddə içirilərək çəkilən ezofaqoqrafiya axalaziyanın diaqnostikasında ilk müraciət edilən və ən sıx istifadə olunan üsuldur. Klassik olaraq qida borusu genişlənmişdir, alt ucunda konturlar düzgündür və quş dimdiyi şəklində incələrək sonlanır. Fluoroskopiya aparılsa, peristaltikanın (yığılmaların) itməsi də müşahidə olunur. Uzun sürən xəstəlikdə qida borusu həddən artıq genişlənir S-vari qida borusu deyilən, yoğun bağırsaq forması əldə edir.Rentgen müayinədə genişlənmiş qida borusu içində hava maye səviyyələri görülə bilər. Ağciyər qrafiyasında divararalığında genişlənmə və mədə dibindəki havanın itmiş olması axalaziyada görülə bilən əlamətlərdir. Komputer tomoqrafiya çəkilərsə qida borusunda genişlənmə və divararalığı orqanlarında yerdəyişmə görünə bilər.

Axalaziya

Endoskopiya: Axalaziya düşünülən axalaziya ilə səhv salınan ezofaqoqastrik birləşmənin şişlərində ayrıca diaqnostika üçün mütləq vacib müayinə üsuludur.Xüsusilə xərçəng riski yüksək olan xəstələrdə mütləq aparılmalıdır. Endoskopiyada ümumilikdə qida qalıqları görünür. Staza bağlı olaraq iltihabi dəyişikliklər, xoralaşmalar və kandida infeksiyası görülə bilər. Aşağı sfinkter öz-özünə açılmır, endoskopun yüngülcə irəlilədilməsi ilə asan açılır və əhəmiyyətli müqavimət əmələ gətirmir.Aydın müqavimət varsa, darlıq və ya xərçəng düşünülməlidir.Biopsiya materiallarında sinir hüceyrələrində itki, əzələ hüceyrələrində artıq inkişaf mövcud olur

Manometriya – qida borusunun aşağı sfinkter və digər nahiyələrində təzyiqin ölçülməsidir. Bu təzyiq adi halda və qida qəbulu zamanı ölçülür və diaqnoz qoyulmasına kömək edir. Digər müayinələrdən üstünlüyü daha erkən dönəmlərində axalaziyanı təsdiq etməyə kömək edir.

Axalaziyanın müalicəsi necədir?

Axalaziyada aparılan müalicələr udmanın çətinləşməsini ən uzun müddət aradan qaldırmağa və ağırlaşmaların qarşısını almağa istiqamətlənmişdir. İtirilmiş sinir hüceyrələrini bərpa etmək qeyri-mümkündür. Aşağıdakı 4 üsulla nisbi yaxşılaşma təmin edilir.

1- Dərman müalicəsi: Nitratlar və kalsium kanal blokatorları kimi dərmanlar, saya əzlələrdəki boşaldıcı təsirləri ilə aşağı sfinkterdə təzyiqi azaldaraq mədəyə keçidi asanlaşdırır və simptomatik yaxşılaşma təmin edir. Bu məqsədlə ən sıx nitratlar istifadə olunur.Ca kanal blokatorları qısa təsir müddətinə malikdir və tam etibarlı deyil.Digər üsullar işlədilə bilmirsə və ya hazırlıq dövründə təməl müalicə kimi işlədil bilər.

2- Botoks inyeksiyası: Endoskopik üsulla aşağı sfinkterə 80 IU botoks (aşağı dozada Clostridium Botulinium toksini) inyeksiya edilir.Müalicə 90% uğurlu olsa da, bir il sonra  60% etibarlıdır.Təsiri keçicidir, təkrarlanması məcburidir və ciddi yan təsiri olmadığı üçün digər üsulları işlədə bilmədiyimiz riskli, yaşlı xəstələrdə işlədilir.

3- Dilatasiya: Endoskopla girilərək şişiriləbilən balon dilatatorlar istifadə olunaraq tətbiq edilən genişlətmə üsuludur. İlk olaraq 3 sm­-lik balonla aparılan prosedur, təsiri azaldıqca ölçü artırlıraq davam edilir.4% hallarda qida borusu cırılma törədə bilər, ki bu da demək olar ki əməliyyatsız ortadan qaldırılır.Kürəyə, çiyinlərə, qollara yayılan şiddətli  və inadkar ağrı, sinədə ağrı,ağızdan qan gəlməsi, aspirasiya kimi ağırlaşmalar ola bilər.Uğurlu nəticə 85% hallarda alınır,lakin 5 il içində təkrarlana bilir.Seansların sayı artıqda keyfiyyət azalır.

Axalaziya
Axalaziya, balonla genişləndirilmə

4- Cərrahi müalicə: yuxarıda göstərilən üsulların ən əhəmiyyətli çatışmazlığı bir müddət sonra əlamətlərin təkrarlanmasıdır.Xəstəliyin tam müalicəsi sadəcə əməliyyatla mümkündür.Göstərişlər:

– Megaezofaqus kimi qida borusunda buj və dilatasiya müalicəsinin təhlükəli edən və çətinləşdirən genişlənmə və qıvrılma olan irəliləmiş vəziyyətlərdə,
– Staza bağlı ciddi ezofaqit və xora yaranmış xəstələrdə,
– Hiatal yırtıq, epifrenik divertikul kimi cərrahi müalicə tələb edən başqa bir patologiya axalaziya ilə yanaşı varsa,
– Axalaziya ilə yanaşı xərçəng şübhəsi varsa,
– Daha öncə qida borusu və mədədə əməyyat keçirilmişsə,

– Uğursuz konservativ müalicələr,
– Aspirasiya ilə əlaqədar ağciyər ağırlaşmaları təkrarlanırsa, cərrahi müalicə tətbiq edilməlidir.

Müasir dövrdə ən sıx tətbiq olunan əməliyyat texnikası ekstramukozal miotomiyadır. Bu əməliyyatda qida borusundakı əzələlər müəyyən bir dərəcədə kəsilərək qida borusu genişlədilir. İdeal bir  miotomiya diafraqmadan 7 sm yuxarı, 5 sm aşağı, yəni 12 sm-ə qədərlik bir hissədə sadəcə öndə aparılarsa kifayətdir. Sfinkterin tam olaraq aradan götürülməsi QERX-ə gətirib çıxarır. Udmanın pozulması kimi bir ağırlaşma mövcud olduğu üçün antireflüks prosedurunun əlavə edilməsi mübahisəlidir. Əvvəllər açıq əməliyyatlar aparılırdı. Müasir dövrdə bu prosedurlar endoskopik cihazlarla da aparıla bilir (Heller miotomiyası).Əməliyyatın effektivliyi 90%-dir.  Əməliyyatdan sonra xəstə bir neçə həftə yumşaq qidalarla qidalanmalı və reflüksü artıran qidalardan uzaq durmalıdır.Cərrahi müalicədə ölüm nisbəti pnevmatik dilyatasiya ilə eynidir (0.3%).Perforasiya riski aşağıdır. Müalicədən sonra sağalma müddəti uzundur və daha bahalı üsuldur.

miotomiya
Heller miotomiyası

Həyat tərzini dəyişməli

 

Qida qəbulu asta olmalı, yaxşı çeynəməli, bol su qəbul edilməlidir. Souslar, şokolad, nanə, qəhvə və spirtli içki qəbulu dayandırılmalıdır.Gecə yatmazdan öncə qida qəbul edilməməlidir, edilibsə hündür yastıqdan istifadə etmək lazımdır.Buna rəğmən reflüks əmələ gəlirsə, proton nasosu inhibitorları qrupundan dərman preparatları istifadə oluna bilər. Uğurlu müalicənin sonunda belə vaxtaşırı xəstəlik təkrarlana bilər. İldə bir dəfə kontrast rentgen müayinəsi olunmalı, qida borusunun phmetr və ya endoskopla izlənilməsi təklif olunur. Yaranan reflükslə əlaqədar olaraq qida borusu zədələnməsi və daha sonra xərçəng xəstəliyinin yaranma ehtimalı riski mövcuddur.

Bunlar da maraqlı ola bilər

 

 

Qaraciyər sirrozları zamanı mədə bağırsaq qanaxması

Dr. Rəna Əliyeva, Hepatoloq

Dr. Rəna Əliyeva
Dr. Rəna Əliyeva

 

 

Son dönəm qaraciyər xəstələrində mədə-bağırsaq qanaxması

 

Qaraciyər sirrozunda  qaraciyərin toxuması bərkiyir. Bu səbəbdən də  bədənin qanı qaraciyərə daxil ola bilmir, çünki ciddi dirənclə qarşılaşır və portal venada təzyiq artaraq, əlavə damarların genişlənməsinə səbəb olur. Bu damarlardan gələcəkdə ağırlaşma yarada bilməsi baxımından ən çox diqqət edilməsi gərəkən qida borusu-mədə varikoz genişlənmiş damarlardır. İncə divarlı bu damarlar asanlıqla partlaya bilir və dramatik qanaxmalara səbəb olurlar. Kəskin varikoz qanaxmalar sirroza bağlı ölümlərin 1/3-nü təşkil edirlər.

Varis qanaxmasında 2 mərhələ mövcuddur:

I kəskin mərhələ- Qanaxmaların 50%-i özbaşına dayanır.

II Gec mərhələ- 3 yüksək təkrar qanama riski daşıyır və yüksək riskli periodlar bunlardır: İlk 3 gün, ilk 10 gün, ilk 6 həftə.

Xəstə yaşının 60-dan çox olması, böyrək yetməzliyinin olması, çox genişlənmiş böyük damarların olması, ilk qanaxmanın ağır keçməsi təkrar qanaxma üçün risk faktorlarıdır.

Qısa not: Bəzi xəstələrdə yayqın şəkildə(diffuz) mədə-bağırsaq  qanaxması, digərlərində Mallory-Weiss yırtığı, başqa bir qrupunda portal hipertenziyaya bağlı qastropatiya(yayqın olaraq mədə divarlarından qansızmalar) və ya mədə xorası qanaxması səbəbləri də ola bilər.

Müalicəsi

3 addımda həyata keçirilir:

  1. Həyata qaytarmaq.
  2. Qanamanı dayandırmaq.
  3. Ağırlaşmaların qarşısını alaraq müalicə etmək.

Həyata qaytarmaq üçün aqressiv şəkildə maye və qan  köçürülməlidir.

Ağırlaşmalar aspirasiya (qan və mədə möytəviyyatının nəfəs yoluna düşməsi), infeksiya, ensefalopatiya(huşun itməsi), böyrək yetməzliyidir. Bu ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün gərəkərsə xəstə intubasiya (xəstənin suni tənəffüs aparatına qoşulması) edilir, mədəyə burundan zond (nazoqastral zond) qoyulur.

90% hallarda qanaxma endoskopik bantlama (və ya skleroterapiya) ilə dayandırıla bilir. Qanama davam edir və qastroenteroloq endoskopiya etmək istəmirsə, o zaman nazoqastral zonddan mədə yuyulur və  Blackmore zondu yerləşdirilir.

Başqa bir seçenək isə TİPSS-dir.

Qaraciyər nəqli sirrozun portal hipertenziya və varikoz damarların

qanaxmasınının birdəfəlik müalicəsinə səbəb olur.

Bunlar da maraqlı ola bilər.

 

 

Rezident Cərrah laparoskopik xolesistektomiya icra edərsə

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, 0504063853

Kamran Beydullayev
Kamran Beydullayev

Artıq bir neçə ildir ki, Azərbaycan tibb təhsilində rezidentura sistemi tətbiq edilir. Qərbdə çoxdan tətbiq edilən bu sistemdə artıq ümumi həkim ixtisası almış professionalların seçdikləri ixtisas üzrə uzmanlaşması təmin edilir. Əvvəllər istifadə edilən kliniki ordinatura və internatura sistemindən fərqli olaraq rezidentura daha uzun müddətdə keçilir. Həkimlərin 5 il müddətində öz ixtisasları üzrə böyük mərkəzlərdə professional mütəxəssislərlə birgə çalışması cərrahiyə kimi xüsusi vərdişlərin mənimsənilməsi üçün yetərincə təcrübə tələb edilən sahələrdə keyfiyyətli uzmanların yetişməsi üçün çox vacibdir. Rezidentlərin əməliyyat texnikasının artırılması üçün onlar zaman zaman əməliyyatda iştiraklarının statusunu artırırlar. Açıq əməliyyatla bərabər laparoskopik əməliyyatlarda da texniki vərdişlər rezident həkimin rezidentura müddətinin qurtarmasına qədər mənimsənilməlidir. Bu səbəbdən mərkəzimizdə də mütəxəssis cərrahların birbaşa əməliyyatda iştirakı olmaq şərti ilə rezident cərrahlara laparoskopik əməliyyatlar edilməsi üçün şərait yaradılır. Ən çox olunan laparoskopik xolesistektomiya əməliyyatı rezidentlərin ən çox üzləşdiyi proseduradır. Bəs rezident cərrahların icra etdikləri laparoskopik xolesistektomiya əməliyyatı nə qədər təhlükəsizdir?

Yaponiyada Qırmızı Xaç İşionomaki Hospitalında kəskin xolesistitə görə aparılan laparoskopik xolesistektomiya əməliyyatlarının nəticələri müqayisə edilmişdir. 61 xəstədə retrospektiv olaraq kəskin xolesistitə görə əməliyyat olunmuş xəstələr araşdırılmışdır. Təcrübəli cərrahların nəzarəti altında bu əməliyyatlar rezidentlər tərəfindən icra edilmişdir. Əməliyyatətrafı ağırlaşmalar kontrol qrupla müqayisə edilmişdir. Rezident cərrahların icra etdikləri əməliyyatların müddəti digər qrupdan daha üzun olmuşdur. Xəstələrin qan itkisində, açıq əməliyyata keçmə göstəricisində, əməliyyatətrafı ağırlaşmaların olmasında və əməliyyatdan sonra xəstələrin xəstəxanada qalma müddətində əhəmiyyətli bir fərq olmamışdır. Yəni əməliyyat müddətini çıxmaq şərti ilə əməliyyatın təhlükəsizliyi və müalicə effektləri təcrübəli cərrahların icra etdikləri əməliyyatlardan heç nə ilə fərqlənməmişdir. Nəticədə onlar kəskin xolesistit zamanı təcrübəli cərrahın nəzarətində rezident cərrahların laparoskopik xolesistektomiya əməliyyatının icra edilməyin mümkün olması və onların laparoskopik cərrahi texnikasının artırılması üçün vacib olması qənaətinə gəlinmişdir.

Lakin insanların kliniki eksperimentlərin obyektinə çevrilməməsi üçün rezidentlər laparoskopik əməliyyatlarda lazım olan ilkin psixomotor bacarıqları xəstələr üzərində deyil, cərrahi simulyatorların üzərində əldə etməlidirlər.

laparoskopik simulyator
laparoskopik simulyator

Müşahidə göstərir ki, onlar konkret və standart texnikaları öz təcrübəli həmkarları qədər dəqiq yerinə yetirə bilir. Onların standart olmayan situasiyalarda qərar qəbul etməkdə çətinlik çəkirlər ki, təcrübəli cərrahların əməliyyatda yaxından iştirakı bu problemi aradan qaldırmağa kömək edir. Bütün cəhdlərə baxmayaraq rezidentlər təhsil müddətini qurtardıqdan sonra belə onların laparoskopik əməliyyatlar üçün tam sərbəst və hazırlıqlı olduqlarını söyləmək çətindir. Onlar uzman kimi fəaliyyətə başladıqdan sonra belə müəyyən müddət lazım olur ki, onlar sərbəst qərar qəbul etməyə qədər özlərini arxayın hiss etsinlər.

Bunlar da maraqlı ola bilər