Kəskin xolesistit- əməliyyatın zamanlanması

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, əlaqə nömrəsi 0504063853

Kamran Beydullayev
laparoskopik xolesistektomiya

Kəskin xolesistit – öd kisəsinin kəskin iltihablaşması xəstəliyi ümumi cərrahların tez tez qarşılaşdığə bir situasiyadır. Bütün dünyada bu xəstəliklə adətən ümumi cərrahlar məşğul olurlar. Çox nadir hallarda bu xəstələr hepatobililiar cərrahlara istiqamətləndirilir. Kəskin xolesistit əksər hallarda çərrahi müdaxilə ilə müalicə edilir və bu müdaxilə laparoskopik üsul ilə icra edilir. Daha əvvəllər kəskin xolesistit zamanı cərrahlar açıq xolesistektomiya məsləhət görürdülər. Hətta kəskin xolesistit laparoskopik əməliyyat üçün əks göstəriş şayılırdı. Sonralar məlumatlar toplandıqca laparoskopik xolesistektomiyanın bu vəziyyətlər üçün olduğundan artıq risk daşımadığı müəyyən edildi və hal hazırda başqa əks göstəriş olmadıqca bu əməliyyat laparoskopik üsulla icra edilir.

öd kisəsi əməliyyatı
laparoskopik xolesistektomiya

Bəs əməliyyat nə zaman icra edilməlidir?

Bu sual qəribə görsənsə də bu xəstəliklə yaxından tanış olan professionallar bu sualın nədən yarandığını yaxşı bilir. Öd kisəsində kəskin iltihab başladıqdan 3 sutka müddətinə qədər öd kisəsinin toxumaları çox da dəyişikliyə uğramır, öd kisəsi ətrafında iltihab olmur. 3 gündən sonra isə öd kisəsində kəskin iltihabın bütün elementlərini müşahidə etmək mümkündür. Öd kisəsinin divarı kəskin qalınlaşmış, iltihablı, bəzən qanqrenoz olur. Paravezikal iltihab kisəni ətraf toxumalara birləşdirir. Xəstənin ümumi vəziyyətində də dəyişikliklər olur. Öd kisəsi əməliyyatı zamanı Kalot üçbucağının disseksiyası zamanı bir birinə çox yaxın olan qaraciyər qapısı elementlərinin bu iltihabi proses nəticəsində identifikasiyasının çətinləşməsi onların zədələnmə riskini də artıra biləcəyi ehtimal edilir. Əgər konservativ müalicə olarsa öd kisəsi və ətraf toxumalarda olan iltihab 4-6 həftədən tez keçməz. Ona görə də cərrahlar öd kisəsi iltihabına görə 3 kritik zamanı nəzərlərində saxlayırlar:

  • 72 saata qədər olan müddət
  • 3 cü sutkadan 6 həftəyə qədər olan müddət
  • 6 həftədən sonra

Əvvəllər belə hesab edirdilər ki, əgər xəstə kəskin xolesistit diaqnozu qoyulan zaman ilk əlamətlərin başlanmasından 3 sutkadan az keçibsə ən yaxşı müalicə taktikası bu halda cərrahi əməliyyatdır. Əgər 3 sutkadan çox keçibsə cərrahi əməliyyatda yarana biləcək çətinlikləri nəzərə alıb konservativ müalicə tətbiq edilməlidir. Əgər müalicə effekli alınarsa cərrahi əməliyyat üçün 6 həftə gözləmək olar, əgər xəstəlik konservativ müalicəyə refraktor olarsa o zaman yenə də cərrahi əməliyyat edilə bilər.

Amma yenə də son zamanlar yığılan çoxsaylı məlumatlar cərrahların bu fikir üzərində ümumi konsensusa gələ bilməməsinə səbəb olmuşdur. Tədqiqatlar göstərir ki, hətta texniki çətin olan müddətdə (3 sutka – 6 həftə arası) edilən əməliyyatlar zamanı ağırlaşmalar, laparoskopik əməliyyatın açığa keçmək göstəricisi, xəstənin yatış müddətinin uzanması və s. digər vaxtı edilən əməliyyatlardan fərqli deyildir. Ona görə də çox mərkəzlər bu zaman bölgüsünə əməl eləmədən xəstə anesteziya üçün uyğun olduğu vaxtda əməliyyat etməyi üstün tutur. Hətta kəskin iltihablaşmış öd kisəsi divarlarının ödemləşməsinin toxumaların disseksiyasını daha əlverişli etməsini söyləyirlər.

Laparoskopik Xolesistektomiya

Kəskin xolesistitlə məşğul olan mərkəzlər bu protokolların hər hansı birini seçə bilər. Amma nəzərdə saxlamaq lazımdır ki, 1 ci halda konservativ müalicə zamanı kəskin xolesistitin digər ağırlaşmalarının olma ehtimalı da var. 2 ci halda isə kəskin iltihablaşmış xolesistit zamanı bu əməliyyatı icra etmək üçün təcrübəli cərrahın olması vacibdir. Xəstənin ümumi vəziyyəti isə hər bir halda nəzərə alınmalıdır.

Op. Dr. Kamran Beydullayev
Dr. Kamran Beydullayev

Bunlar da maraqlı ola bilər

 

Öd daşlarının səbəbləri

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah, 0504063853

Öd daşının yaranma səbəblərinə çox faktorlar aid edilə bilər. Geniş şəkildə bu faktorları 3 qrupa bölmək olar:

  1. Metabolik
  2. İnfektiv
  3. Öd durğunluğu

Metabolik.

Ödlə çoxlu miqdarda xolesterol ifraz olunur. Xolesterol suda həll olmayan maddədir. Xolesterolun suda həll olmasını öd duzları və fosfolipidlər təmin edir. Onlarla birlikdə xolesterol molekulları micelle adlanan strukturlar əmələ gətirir ki, bu strukturların da yağ hissələri daxili tərəfdə, su xoşlayan hissələri isə kənar sərhədlərdə düzülür. Micelle strukturlar bu qabiliyyəti sayəsində suda həll olur. Ödün tərkibində xolesterolun miqdarı onları həll edə biləcək vəziyyətə gətirən öd duzları və fosfolipidlərdən çox olduqda öd kristalları əmələ gəlməyə başlayır. Bu cür öd həddən artıq doymuş, və ya litogenik öd adlanır. Yaş artdıqca, qadın cınsındə, artıq çəkisi olan adamlarda, kontroseptiv həblər qəbul edənlərdə, və bəzi dərmanların təsirindən ödün tərkibində olan xolesterolun miqdarı arta bilər. Eyni zamanda bəzi təsirlərdən xolesterolun həll olmasını asanlaşdıran öd duzları və fosfolipidlərin də miqdarı azala bilər. Məsələn, estrogen qəbulu buna səbəb ola bilər. Bu vəziyyətlərin hamısı öd daşlarının əmələ gəlmə riskini artırır. Buna baxmayaraq bu şərtlər olan bir xeyli insanlar var ki, onlarda öd daşları yaranmır. Bu da o deməkdir ki, öd daşlarının yaranması üçün başqa şərtlər də vardır.

Hemoliz olan xəstələrdə piqment daşları əmələ gəlir. Bu xəstələrdə bilirubinin miqdarı artır. Hereditary Spherocytos, oraqvari hüceyrə anemiyası. Talessemiya, malariya və ürəkdə olan protezlər səbəbindən qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanması bu vəziyyəti yarada bilir. Piqment daşlar həm də öd yolları daralmalarında əmələ gələ bilər.

İnfeksiya

Daş əmələ gəlmə prosesində infeksiyanın rolu tam aydın deyil. Adətən xəstələrdən götürülmüş daşlar steril olur. Amma bir sıra öd daşlarının mərkəzində mikroblar aşkarlana bilir. Helikobakter Pilori bakteriyasının antigeni tərkibində daş olan bir sıra öd kisələrində tapılmışdır.

Öd durğunluğu

Bəzi vəziyyətlərdə öd kisəsinin yığılma qabiliyyəti azalır. Bunlara hamiləlik dövründə esterogen səbəbindən, və trunkal vaqotomiya ( azan sinirin kəsilməsi) zamanı baş verən vəziyyətləri misal göstərmək olar. Bu vəziyyətlərin hamısında öd daşının rastgəlmə ehtimalları yüksəkdir. Uzun müddət parenteral qidalanmada ( xəstə ağızdan deyil damardan qidalanır) olan xəstələrdə öd daşları tez tez rast gəlinir. Ağızdan qida qəbulunun azalması 12 barmaq bağırsağın mükozasından ifraz olunan və öd kisəsinin yığılmasına səbəb olan xolesistokinin adlanan maddənin ifrazını azaldır.

Bunlar da maraqlı ola bilər

 

Təsadüfən aşkarlanmış öd daşı xəstəliyi – lal daşlar və onların müalicə taktikası

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, Ümumi və Transplant Cərrah,  0504063853

Öd daşı xəstəliyi həzm sisteminin ən çox yayılmış xəstəliyidir.  Kliniki prezentasiyasından asılı olaraq öd daşı xəstəliyi 3 yerə bölünür.

  1. Lal daşlar, asimptomatik daşlar, təsadüfən aşkarlanmış öd daşları, insidental daşlar
  2. Simptomatik və ağırlaşmamış öd daşı xəstəliyi
  3. Ağırlaşmış öd daşı xəstəliyi

Birinci qrupa daxil olan xəstələrdə öd daşları olduğu adətən təsadüfü ultrasəs müayinədə, MRT və ya KT müayinədə aşkar edilir. Simptomatik və ağırlaşmamış öd daşı xəstəliyi dedikdə isə öd daşlarının artıq müəyyən narahatçılıqlar verdiyi nəzərdə tutulur. Burada adətən söhbət öd sancılarından gedir.  Ağırlaşmış öd daşı xəstəliyinə isə öd daşlarının xolesistit, xoledoxolitiaz və s. kimi xəstəliklərlə ağırlaşmış vəziyyətləri aiddir.

İnsidental daşlar heç bir xəstəlik əlamətləri ilə müşahidə edilmir. Onlar digər səbəblərə görə ultrasəs müayinəsi zamanı aşkar edilir. Ultrasəs müayinəsi ümumilikdə öd daşı xəstəliyinin müayinəsində və müşahidəsində əvəzsiz rola malikdir. Bu müayinə metodunun qeyri invaziv olması, öd daşı üçün yüksək sensitivliyi və spesifikliyi onun geniş əhali kütləsini skrin etmək üçün uyğun olmasını mümkün edir. Ümumilikdə hesab edilir ki, əhalinin 7% də öd daşları mövcuddur. Bu rəqəm qadınlarda bir az artıq 9%, kişilərdə 6%dir.

Təsadüfən tapılmış öd daşı xəstəliyi olan xəstələrin 10-15 illik müşahidəsi onu göstərik ki, onların təqribən 20% də bu müddətdə əlamətlər əmələ gəlir. Bu əlamətlər adətən öd sancıları olur.

Artıq simptomlar əmələ gəlmiş xəstəliyin gedişi  asimptomatik xəstələrdən çox fərqlənir. Onlarda böyük ehtimalla təkrar təkrar öd sancıları əmələ gələcək və ağırlaşmalar olması riski çox yüksəkdir.

Bu müşahidələr göstərir ki, lal öd daşları olan xəstələrin çox böyük əksəriyyətində xəstəlik əlamətləri əmələ gəlmir və gəldikdə də bu adətətən öd sancılarından ibarət olur.

Təsadüfü aşkarlanmış öd daşı xəstəliyi olanların yalnışlıqla simptomatik qrupa daxil edilməsi də tez tez baş verən haldır. Bəzən xəstələrdə dispeptik əlamətlər olur ki, bunda da öd daşlarını günahlandırırlar. Dispeptik əlamətlər çox geniş yayılmışdır. Belə hallar olduqda detallı incələnməlidir. Bəzən lal daşlar digər səbəbdən yaranmış dispeptik əlamətlərlə yanaşı olmuş ola bilər.

Asimptomatik öd daşı xəstəliyi olan pasientlərdə profilaktik xolesistektomiya məsləhət görülmür və əməliyyat üçün göstəriş yoxdur. Lakin bu hallar istisna təşkil edir:

  1. Öd kisəsi xərcənginə yüksəlmiş riski olan xəstələr və
  2. Öd daşının ağırlaşmaları ola biləcək xəstələr

Ikinci qrupa ayırdığımız ağırlaşmamış öd daşı xəstəliyi olan simptomatik xəstələrin isə ümumi vəziyyəti yol verirsə əməliyyat üçün göstəriş var. Cərrahi riski yüksək olanlar isə konservativ  müalicə ala bilərlər.

Bəzi asimptomatik öd daşı olan xəstələr öd daşı ağırlaşmaları üçün yüksək risk daşıyırlar. Bu xəstələr ayrıca müzakirə olunmalıdır.

  1. Şəkərli diabet- Bu xəstələrdə öd daşı tez tez rast gəlinir. Belə bir ümumi fikir var ki, bu qrup xəstələrdə kəskin xolesistit çox ağır keçir. Ona görə də öd daşı varsa bu xəstələr profilaktk xolesistektomiya olunmalıdır. Lakin çoxsaylı tədqiqatlar şəkərli diabeti olan xəstələrdə də profilaktik xolesistektomiyaya haqq qazandırmır.
  2. Oraqvari hüceyrə anemiyası – bu xəstələrdə öd daşı tez tez rast gəlinir və adətən asimptomatik olur. Bu qrup xəstələrdə də profilaktik xolesistektomiya məsləhət görülmür. Lakin hər hansı digər səbəbdən xəstə başqa əməliyyat olunarsa, öd kiləsini də çıxartmaq olar. Bu vəziyyət insidental xolesistektomiya adlanır.
  3. İrsi sferositoz anemiyası – Bu xəstələrdə əgər öd kisəsində daş varsa onlar planlı şəkildə çıxarıla bilər. Çünki bu xəstələrdə tez tez splenektomiya əməliyyatı icra etmək lazım gəlir. Ona görə də onlarda splenektomiya və xolesistektomiya əməliyyatı birgə planlaşdırıla bilər.
  4. Öd kisəsinin Xərcəng xəstəliyi riski daşıyan xəstələr –Bu xəstələrin əksəriyyətində profilaktik xolesistektomiya əməliyyatını icra etmək üçün göstəriş var. Bu xəstəliklərə Karol xəstəliyi, Xoledox sisti, öd kisəsi adenoması, porselein öd kisəsi, mədəaltı vəz axarının anomalik şəkildə xoledoxa açılması
  5. Bariatrik əməliyyat keçirən xəsətlərdə öd daşı xəstəliyinin gələcəkdə yaranması ehtimalı çox yüksək olduğu üçün profilaktik xolesistektomiya edilə bilər. Lakin bu konsepsiya bir qədər mübahisəlidir.                                                                                                                                                                                                                                                                    Bunlar da sizə maraqlı ola bilər                                                                                Öd yollarının xoşxassəli strikturası və müalicəsi   http://virtualklinika365.com/?p=304                                                                                            Yatrogenik öd yolları zədələnmələri və müalicəsi http://virtualklinika365.com/?p=258                                                                       Öd kisəsi əməliyyatı təhlükəlidirmi? http://virtualklinika365.com/?p=223               Öd yollarının zədələnmələri, öd qaçaqları zamanı müalicə taktikası http://virtualklinika365.com/?p=246

Öd yollarının xoşxassəli strikturası və müalicəsi

Op. Dr. Kamran Beydullayev, MRCS İngiltərə, 0504063853

Öd yollarının strikturlarının 15%-i xoşxassəlidir. Bu strikturaların formalaşmasının çoxsaylı səbəbləri var. Xoşxassəli strikturaların böyük bir hissəsinin səbəbi cərrahi əməliyyatdır. 80% xoşxassəli strikturlar əməliyyatların payına düşür ki, bunlar da əsasən laparoskopik xolesistektomiya hesabına olur. Xoşxassəli öd yolları daralmasının ikinci ən böyük səbəbi qaraciyər transplantasiyasıdır. Bu daralmaların 10% ni əhatə edən bu səbəb adətən qaraciyər transplantasiyasından 3-6 ay sonra əmələ gəlir. Digər səbəblər birincili sklerozlaşan xolangit, xoledoxolitiaz səbəbindən öd yollarında iltihab, şüa terapiyası və kimyəvi terapiya, vərəm, öd yollarının parazitik xəstəlikləri vəs. ola bilər. Mirizi sindromu və qarının küt travması da bu etioloji faktorlara aid ola bilər.

Xoşxassəli öd yolları strikturalarında bütün hallardamı müalicə lazımdır?

Bu hallarda müalicənin səbəbi öd yollarının açıq olmasını təmin etməkdir. Öd yolları yetərincə açıq olmadıqda kəskin xolangit halları və ya uzun dönəmdə ikincili biliar sirroz yarana bilər. Əvvəllər əsas müalicə üsulu kimi cərrahi əməliyyat hesab edilirdi. Son dövrlərdə isə endoskopik üsulun populyarlığı sürətlə artmaqdadır, xüsusi ilə də söhbət əməliyyatdan sonrakı öd yolu daralmalarından gedirsə. İlkin müalicə üsulunun seçilməsi strikturanın səbəbindən, ağırlığından, yerindən və nəhayət xəstənin ümumi vəziyyətindən asılı ola bilər. Əgər daralma öd stazı yaradacaq qədər yetərincə çox deyilsə o zaman bu xəstələr asimptomatik olurlar. Xəstələrdə simptomların əmələ gəlməsinə qədər gözləmək daha uyğun taktika ola bilər. Xüsusi ilə bu daralma pankreatit hesabına olduqda bunun ikincili biliar sirroz kimi ağırlaşmalar əmələ gətirmək ehtimal çox azdır. Ona görə də xəstənin müşahidə edilməsi daha düzgündür.

Öd daralmaları zamanı cərrahiyənin rolu nəcədir?

Cərrahi müalicənin effektivliyi və uzun müddət nəticələri çox yaxşıdır. Ən çox istifadə edilən cərrahi üsul hepatikoyeyunostomiya və xoledoxoyeyunostomiyadır. Bu zaman Roux en Y metodundan istifadə edilir. Bəzən daralmanın səbəbi ağır xroniki pankreatit olduqda Vipple prosedurası və ya pankreatoduodenoektomiya icra edilə bilər. Birincili sklerozlaşan xolangit zamanı isə xəstəyə qaraciyər transplantasiyasımı, yoxsa təkrar təkrar endoskopik stentləmə edilməli olmasını ölçüb biçməyə ehtiyac olur.

Öd yolları strikturaları zamanı endoskopik üsulun nəticələri digər müalicə üsulları ilə müqayisə edilə bilərmi?

Hal hazırda müəyyən bu qənaətə gəlinib ki, çoxsaylı plastik stentlərin qoyulması çox effektli üsuldur. Xoşxassəli daralmalarda dəmir stentlərin qoyulması qətiyyətlə məsləhət görülmür. Endoskopik stenlərin qoyulması öd yolu daralmalarında artıq o dərəcədə effektlidir ki, cərrahiyyə artıq bu üsul fayda vermədiyi hallar üçün saxlanılır. Bəzi tədqiqatlarda bu üsul hətta 90% hallarda effektli oldu kimi təqdim edilir.

Endoskopik retroqrad xolangioqrafiya strikturanın yerini təyin etməkdə çox faydalıdır. Bu həm də strikturanın bədxassəli və ya xoşxassəli olmasını da aydınlaşdıra bilər. ERXQ zamanı sfinkterotomiya icra edilir, strikturanın balonla genişləndirilməsindən sonra ora stent yerləşdirilir. Stent qoyulmadıqda balanla genişləndirmə nəticə vermir.

Bütün xəstələrmi endoskopik yolla müalicə edilməlidir, yoxsa bu müalicə hansısa qrupa şamil edilir?

Ümumilikdə götürsək endoskopik müalicənin effektivliyi strikturanın yerindən və səbəbindən çox asılıdır. Yaşlı və çoxlu yanaşı xəstəlikləri olan xəstələr cərrahi əməliyyat üçün yararsız ola bilər və bu zaman endoskopik üsul yeganə seçim olur.  Cərrahi əməliyyatdan sonrakı daralmaların endoskopik yolla müalicəsi əhəmiyyətli dərəcədə effektlidir. Xroniki pankreatit zamanı isə endoskopik üsul yalnız ilkin dövrlərdə istifadə edilir. Uzun dövr üçün isə bu faydasızdır.

Öd kisəsi əməliyyatı təhlükəlidirmi?

Son dövr ərzində laparoskopik xolesistektoiya əməliyyatı öd kisəsi daşlarının müalicəsində əsas seçim müalicə üsulu olmuşdur. Bu əməliyyat risksiz deyil.

Laparoskopik xolesistektomiya hal hazırda seçim metod olaraq qəbul edilsə də bunun bəzi ağırlaşmalarının açıq xolesistektomiyadan çox rast gəlindiyi müəyyən edilib. Əməliyyatın ağırlaşmalarını əməliyyatdaxili və əməliyyatdan sonrakı  olmaqla iki yerə bölə bilərik.

Əməliyyatdaxili ağırlaşmalara aiddir:

1.       Qanaxma. Təqribən 2.5 % hallarda rast gəlinir. Laparoskopik əməliyyatla da qanaxma saxlanıla bilər, və yaxud qanaxma əməliyyatı açıq üsula keçirməyə səbəb ola bilər. Qanaxmaların laparoskopik kontrol olunması daha çətindir, və bəzi hallarda bu yatrogenik öd yolları və ya digər orqanların zədələnməsinə səbəb olur. Yəni bu qanaxmalar zamanı cərrahın kontrol olunmayan reaksiyası daha təhlükəlidir, nəinki qanaxma özü.

2.       Yatrogenik öd kisəsinin deşilməsi (perforasiyası). Bu ağırlaşma daha tez tez rast gəlinir (16%). Ciddi bir ağırlaşma kimi qəbul edilmir, çünki öd kisəsi onsuz da çıxarılır (perforasiyalı ya perforasiyasız). Deşilmiş öd kisəsindən axan öd əməliyyat görünüşünü çətinləşdirə bilər və yaxud infeksiyalaşmış öd olduqda əməliyyatdan sonrakı qarındaxili infeksiyaya səbəb ola bilər.

3.       Öd yollarının zədələnmələri. Təqribən 0.1% hallarda rast gəlinir. Çox ciddi ağırlaşmadır.

4.       Açıq əməliyyata keçilməsi. 2% hallarda rast gəlinir, səbəb isə adətən iltihablı öd kisəsi, və yaxud anatomiyanın aydın olmamasıdır.

Əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmalar

1.       Öd qaçağı 0.3%.  Əməliyyatdan sonra yaradan və ya qarın boşluğuna qoyulmuş drenajdan əhəmiyyətli miqdarda öd gəlməsi ilə müşahidə edilir. Səbəbləri müxtəlif ola bilər: öd yolu zədələnməsi, öd kisəsi güdülünün açılması, qaraciyərdən öd kisəsinə gələn əlavə öd yolunun açıq qalması və s.  Əgər gün ərzində gələn ödün miqdarı 500ml dən çox olarsa bu zaman öd yollarının dekompressiya etmək üçün endoskopik sfinterotomiya və ya transpapillar stent qoyulması kimi müalicə üsulunun seçilməsinə ehtiyac olur. Bu müalicə üsulları adətən təkrar əməliyyatdan qaçmağa imkan verir.

2.         Qanaxma 0.1%.

3.       Qaraciyəraltında abses (irinlik) əmələ gəlməsi

4.       Ümumi öd yollarında daş qalması

Əməliyyata texniki çətinlik törədən səbəblər kəskin xolesistin, xroniki iltihab nəticəsində büzüşmüş öd kisəsinin və sirrozun olmasıdır.Bunlardan başqa kişi xəstələrdə və 65 yaşdan yuxarı xəstələrdə əməliyyat daha çətin keçir.

Anadangəlmə öd variasiyaları nəzərdən qaçmamalıdır.  Bunlardan iki variasiya daha tez tez problemlərə səbəb olur.  Bəzən öd kisəsi sağ qaraciyər axarına açılan əlavə axara malik olur. Bu axar adətən öd kisəsinin ümumi öd axarı ilə birləşməsindən yuxarda öd kisəsinə açılır. Bu problemi hell etməyin ən optimal yolu öd kisəsini aksesuar axar açılan yerdən yuxarıdan kəsməkdir. Digər variasiya isə öd kisəsinin tam şəkildə  sağ qaraciyər axarına açılmasıdır. Bu variasiya əməliyyat zamanı sağ qaraciyər axarının öd kisəsi axarı hesab edilərək tam kəsilməsinə səbəb olur.

Öd kisəsi polipləri xərcəng ola bilərmi?

Op. Dr. Kamran Beydullayev

Ümumi və Transplant Cərrah, MRCS İngiltərə,

Öd kisəsi polipləri xərcəng ola bilərmi?

Öd kisəsi polipi öd kisəsinin daxili örtüyündən mənfəzə doğru qabarmış yenitörəmədir. Onlar bədxassəli ola bilərlər, amma çox az hallarda. Öd kisəsi poliplərinin 95%-i xoşxassəlidir.

Öd kisəsi polipinin ölçüsü onun bədxassəli və ya xoşxassəli olmasını ehtimal etməyə kömək edə bilər. 10mm-dən kiçik poliplər çox nadir hallarda bədxassəli ola bilərlər və ona görə də ümumilikdə müalicə tələb etmir. Amma bu cür poliplər üçün vaxtaşırı müayinələr və müşahidə tələb olunur ki, onda baş verən dəyişiklikləri vaxtında aşkar etmək olsun. Bu dəyişikliklər xərcəng əlaməti ola bilər və adətən ultrasəs müayinəsi ilə rahatlıqla təqib edilə bilinir.

10mm-dən böyük poliplərin isə xərcəng olma ehtimalı və zaman zaman xərcəngə çevrilmək ehtimalı  yüksəkdir.  18mm-dən böyük poliplərin isə xərcəng olma ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Xərcəng olma riski daşıyan poliplərin müalicəsi öd kisəsinin cərrahi çıxarılmasıdır. Bu əməliyyat xolesistektomiya adlanır və bu əməliyyatı laparoskopik icra edirik. Amma bir daha təkrar edirəm ki, bütün poliplərin yalnız 5% bədxassəlidir.

Poliplə bərabər öd kisəsində daşlar olduqda polipin ölçüsündən asılı olmayaraq sizə əməliyyat təklif edilə bilər.

5mm-in altında olan poliplər adətən xoşxassəli xolestrol mənşəli poliplərdir, bunlar 6 aydan bir, sonralar isə ildə bir dəfə ultrasəs müayinə ilə müşahidə edilməlidir.

5-10mm aralıqda olan poliplər həm xolestrol poliplər, həm adenoma ( xoşxassəli törəmə), həm də karsinoma (bədxassəli törəmə) ola bilər. Çoxsaylı və ayağcığın üzərində olan poliplər adətən zərərsiz xolestrol poliplər olurlar, tək və enli əsas üzərində olan poliplər isə çox ehtimalla yenitörəmədir (yəni həm adenoma, həm də karsinoma). Bu poliplərin əvvəcə 3 ay, sonra 6 ay intervalında müşahidəsi məsləhətdir. Əgər ölçülər stabil qalmaqda davam edərsə o zaman 1 ildən bir ultrasəs müayinəsi də kifayət edə bilər.

10-18mm ölçüdə poliplər isə bədxassəli şiş kimi qəbul edilir və bu xəstələrə xolesistektomiya əməliyyatı təklif edirik.

18mm-dən iri ölçüdə olan poliplər isə artıq karsinomadır və bu xəstələrin əməliyyatına öd kisəsinin çıxarılmasından başqa qaraciyərin öd kisəsi yatağı hissəsinin hissəvi rezeksiyası (kəsilib çıxarılması) və limfodisseksiya (ətraf limfa düyünlərinin çıxarılması) daxildir.

Açar sözlər: Öd kisəsi, öd kisəsi polipi, öd kisəsi xərcəngi, xolesistektomiya, öd daşı xəstəliyi, laparoskopik xolesistektomiya